Tuesday, June 20, 2017

शब्द आणि व्हायोलीन सूरात भिजविलेली साहिरची संध्याकाळ






हिंदी चित्रपटसृष्टीतले सोनेरी दिवस मानाने मिरविणारे गीतकार साहिर लुधियानवी. 
आपल्या असंख्य गीतातून आपल्या सर्वांच्या मनातील भावना कागदावर उमटविणारा हा गीतकार..कवी..गजलकार.. त्यांच्या रचनांवर आधारित अनेक गीतांना पुण्यातल्या संजय चांदेकर, अभय आगाशे, निलिमा राडकर आणि चारुशीला गोसावी यांनी आपल्या व्हायोलीनच्या सुरावटीतून सोमवारी पुणेकर रसिकांना खेचून भरत नाट्य मंदिराच्या आसनांवर दोन तास खिळवून ठेवले.

सांगितिक सांस्कृतिक कार्यक्रमांना खालचे प्रेक्षागृह भरले म्हणून बाल्कनीत प्रवेश द्यावा लागला..एवढी दर्दी रसिकांची दाटी झालेली.. 





आनंद देशमुख यांनी साहिरच्या आठवणी..त्याचे बालपण, त्याचे कवीमन आणि त्यांच्या अनमोल असा रचनांचा आस्वाद शब्दातून बोलका केला..की ते ऐकत पुढचे गीत केव्हा येते याची उत्सुकता शिगेला पोहोचत होती..















दोन तास कमी पडून पुढे अर्धातास वाढवूनही साहिर ऐकायचे बाकी राहिले..या गितांची महती इतकी होती आणि ती सादर करणारी ही खरं तर या क्षेत्रात धडपडणारी व्हायोलीन वादक..ती काही व्यावसायीक नव्हती..पण त्यांनी जी कसदार सुरेलया या गीतातून उमटून ती रसिकांच्या मनात असी काही उमटवीत ठेवली की प्रत्येक गाण्याला ..फिरसे..असा लटका शिक्का रसिकांनी मारला.



 अल्ला तेरो नाम ने सुरवात करत.. तोरा मन दर्पण कहलाए,  जिंदगी भर नही भुलेगी, आणि खास  गरजत बरसत सावन आयो रे,  

 मै जिंदगी का साथ निभाता चला गया,  तसवीर से बिगडी तकदीर बना ले.  मै पल दोपलका शायर , निगाहे मिलाने को जी जाहता है,  जो वादा किया है ,  रेशमी सलवार कुर्ता जाली का,  जिवन के सफर मे राहि.. अशा उडत्या आणि शास्त्रीय संगीतातल्या रागावर आधारित हिंदी गाण्यांची बरसात रसिकांवर होत होती..तेव्हा सभागृहात बसलेल्या शेकडो रसिकांनी तेच गाणे पुन्हा ऐकायला हवे होते.. 


त्यातही त्या गाण्याची पार्श्वभूमि सांगत जेव्हा साहिरच्या आय़ुष्याची कहाणी सांगत  शब्दातून  आनंद देशमुख रसाळपणे रसग्रर्हण करत राहिले तेव्हा तर ते गाणे कधी ऐकतो याची उत्सुकता येत राहिली..
ते बोलत राहिले , वेळ निघून गेला..गाणी शिल्लक राहिली मग अधिक वेळ घेऊन काही गाणी सादर झाली..आणि  चलो एक बार फिरसे ..हे कार्यक्रमाचे शिर्षक गीत कधी आले ते कळलेच नाही.  




अखेर पुन्हा साहिरच्या प्रेमापोटी आणि कलाकांराच्या नादमधुरतचेचा आस्वाद घेणारी  रसिक मंडळी अतृप्ततेच..अभी ना जावो छोडकर..ये दिल अभि भरा नही ....म्हणत सभागृहाबाहेर पडली.




मात्र रसिकप्रिया व्हिओलिना.. या संस्थेच्या मदतपेटीत आपला  वाटा टाकत असे कार्यक्रम तुम्हा अवश्य करा आम्ही तुमच्या पाठीशी आहोत हे कृतीने सांगत घरोघरी पांगली.
सभागृहात नजर टाकली तर ही रसिकमंडळीचे वय पन्नास ते साठ होते..त्यांची दाद देण्याची वत्ती होती..चांगलं ऐकण्याच त्यांना रस होता असे दिसले.










गेली बारा वर्ष संजय चांदेकर आणि अभय आगाशे पुढाकार घेऊन जागतिक व्हायोलिन दिनाच्या निमित्ताने वेगवेगळे कार्यक्रम करताहेत..गेली दहा वर्ष निलिमा राडकर आणि चारुशीला गोसावी त्यांच्यात सहभागी  आहेत.

 आता हा चार व्हायोलिन वादकांचा एकमेळ झाला असून हे सारे पदरमोड करून हा उपक्रम राबवित आहेत. पुणेकर रसिक या कार्यक्रमाची वाट पहात असतात.


मनोज चांदेकर, विनित तिकोनकर, मनिष विप्रदास यांची तालवाद्यावरची संगत. की बोर्डवर अनुजा आगाशे, हर्षवर्धन चांदेकर यांची सफाई. आणि गिटारची प्रसाद जोशी यांची साथ.. कार्यक्रमाची रंगत वाढवित असतात.. सागर खांबे आणि त्यांचे सहकारी ध्वनीव्यस्थेने हे सारे सूर रसिकांच्या ह्दयापर्य़त पोहचवितात.
यंदा साहिरच्या गाण्यांच्या संगतीला आनंद देशमुख यांचे उत्तम रसग्रहण ऐकता आले..ते अधिक भावले.त्यातले संदर्भ अभ्यासू तर होतोच पण ती सांगण्याची शैलीही बेमिसाल अशी होती.


.शब्द , कवीता आणि व्हायोलीन सूरात भिजलेली ही संध्याकाळ पुन्हा ऐकायला जावेसे वाटणे यातच कार्यक्रमाची  य़शस्वीता आहे.





-सुभाष इनामदार, पुणे
9552596276

Friday, June 9, 2017

चांगली गाणी श्रोत्यांपर्यत पोहोचण्यासाठी व्यासपिठच नाही



कौशल इनामदार यांची खंत


काव्यगायक गजाननराव वाटवे जन्मशताब्दी निमित्त स्वरानंद प्रतिष्ठानने आयोजित केलेल्या भावसंगीताची वाटचाल...काल, आज आणि उद्या याविषयीच्या चर्चेत सहभागी झाले होते कौशल इनामदार, आशुतोष जावडेकर, श्रीकांत पारगावकर, संगीता बर्वे आणि विनायक जोशी...
सुत्रसंचलन केले ते अरुण नुलकर यांनी...
गुरुवारी ( ८ जून ) हा कार्यक्रम पुण्यात नेहरू सांस्कृतिक भावनात रसिकांच्या उपस्थितीत रंगला.

 

कौशल इनामदार यांनी आजच्या संगीताविषयी मांडलेले विचारधन इथे शब्दात मांडला आहे.. तुम्हाला आवडेल अशी आशा करतो..
प्रतिक्रिया जरूर लिहा...स्वागत आहे..


लताबाई म्हणजे प्रश्नच नाही.. हे म्हटल्यावर लता बाईंंसारखी गायीका व्हायचे हे स्वप्न असते. पण जे उत्तम आहे त्याला प्रश्नच विचारत नाही..त्याला ईकडनं तिकडन न बघता त्याची परिक्षाच पहात नाही ..त्यात काय चांगलं आहे..काय़ वाईच आहे..काय भावलं नक्की याची पारखच करून घेत नाही तोपर्य़त त्या पिढीतल्या गायिकेला लता मंगेशकर होणं अशक्यच असतं. हे चांगलंच आहे, उत्तमच आहे ते तुम्ही बघत जाच..पण यामुळे नुकसान कसे झाले..ते संगीतकार कौशल इनामदार भावसंगीताच्या बाबतीतल्या चर्चेत सांगत होते..ते ऐकणे एक रसिक म्हणून फारच वेगळे होते..

तुम्ही अनेक कार्यक्रम मराठी संगीताचे ऐकले असतील..तेव्हा तुम्हाला असे लक्षात आले असेलच की प्रेक्षकवर्गाचे वय सातत्याने वाढत जात आहे. मी सुरवात केली काम करायला तेव्हा पंचेचाळीस ते पंच्चावन्न या वयोगटातले प्रेक्षक जास्त होते. त्याच कार्यक्रमांना पुढे पासष्ट ते पंच्च्याहत्तर हे प्रेक्षक यायला लागले.



टिकून रहाण्याची घडपड आज करावी लागते
आता थोडं विस्ताराने बोलतो म्हणून कौशल म्हणाला,
 पूर्वी आकाशवाणी हा एकच नळ होता. ज्याच्यातून पाणी यायचं. त्याच्यात आपण आपली घागर भरून घ्यायचो. आणि आनंद असायचा. आता तुम्ही कॅफे कॉफीडे मध्ये गेलात तर चार स्क्रीन असतात. एकावर एम टीव्ही चालू असतो. दुसरीकडे चॅनल व्ही सुरू आहे. तिसरीकडे व्ही एच वन सुरु आहे आणि चोथ्यावर इएसपीन सुरु आहे. जे संगीत लागलेलं असते..त्याचा या चारही चित्रांशी सुतराम संबंध नसतो. ते वेगळचं असते . आपण हे सारे एकत्र ऐकत असतो. आपला समाज इतका सिझोफ्रेनिक वातावरणात जगतो आहे.. की नवीन पिढी पुढे प्रश्व हा सर्व्हायवलचाच आहे. टिकाव धरून ठेवण्याचा आहे. तु्म्ही म्हणता जुन्या चाली घेतात आणि मोडतोड करतात. ही त्यांची टिकून राहण्याची धडपड आहे कारण गोष्ट जी रुजायला किंवा मुरायला जितका एक वेळ द्यायला लागतो..रसिकांनी सुध्दा तो देणे आता शक्यच नाही. मग मी त्यापुढे जुने काही घेऊन मला त्याच्यात पुढे जाता येते काय असं बघतो..याच्यात कुणाचाही अनादर करण्याचा हेतू नाही. उलट परंपरेचा आधार घ्यावा ही त्याच्यातली भावना चांगलीच असते. परंपरेच्या छायेत असलेला माणूस अत्यंत निर्धास्त बसलेला असतो. पण जिथे इतकी चॅनल्स आहे..माहितीचा स्फोट झालेला आहे तिथे तुम्हाला टिकून रहाण्यासाठी झगडा हाच उद्दीष्ट आहे. नवीन चाली बांधताना गाण्याच्या कॉम्पोझिशनमध्ये बदल झाला..उदाहरण दिले ते हा माझा मार्ग एकला..चे....लांब शांत.अनेक हरकती असेलेले हे धृवपद. 
हळू हळू वेळ कमी झाला. वेळेचा विचारच बदलला. मग गाण्याच्या फ्रेजेस छोट्या व्हायला लागल्या. 

तस्वीर तेरे मनमे..ह्या ध्रुवपदात पाच स्वरवाक्य आहेत. 

आता काय झालंय. मला हॅमर करायला वेळ नाही..नंतर पुन्हा माझे गाणे लागेल याची खात्री नाही.. मग स्वरवाक्य. छोटी व्हायला लागली..रिपिट व्हायला लागली. दिल है छोटासा..असे दिल सारखे छोटेसे स्वरवाक्य. मग काय करा रिपिट करा.हे चार वेळा रिरिट केल्यावर तुम्ही विसरणार नाही ही माझा खात्री आहे.
याचा परिणाम काय झाला. तुम्ही सिझनचा पहिला आंबा खाल्लात तर तुम्हाला आनंद मिळतो..दुसरा आंबा खाल्ला तर आनंद मिळतो..पण महिल्याच्या तुलनेत कमी. मग भरमसाठ आंबे खाले्ले त्याच दिवशी तर एक वेळ अशी येते की नको आता आंवा..अशी वेळ येते.मार्जीनल युटिलिटी कमी कमी होत जाते. गाणी टिकाव धरत नाही याचे कारण हेच आहे..की एकाच गाण्यात छोटी छोटी स्वरवाक्य रिपिट होताना ऐकलीत. त्याचा कंटाळा तुम्हाला लवकरच येणार आहे. 


व्यासपिठच नाही.. 
यात चांगली गाणी होत नाहीत का तर भरपूर होताहेत. तुमच्यापर्यंत पोहोचताहेत का ..तर नाही पोहचत. का नाही पोहचत आहेत..कारण व्यासपिठच नाही.
 काय होतं..गाणं करायचा खर्च जो एकोणीसशे ऐंशी साली पस्तीस चाळीस हजारात व्हायचा त्याता आज खर्च आहे आठ लाख रुपये. पण लोक ऐकणारे कमी झालेत ऐकणारे. कारण घरी तुम्हाला फुकट मनोरंजन मिळतं. चोविस तास कार्यक्रम सुरु आहेत. लोक कार्यक्रमांना आले तरी मोबाईल सुरु असतात. त्य़ामुळे रसिकांची एकाग्रता मिळणे हेच आता कठीण होऊन बसले आहे. म्हणून मागच्या पिढी पर्यंत रसिकांना रसिक मायबाप म्हणतात ना..आज हे म्हणणं मला जिवावर येते..कारण समोरचा रसिक मायबाप व्हाटसॅप घेऊन बसलेला असतो.



 एकाग्र रसिक मिळणे आता अवघड

कारागिरापासून कलाकार होण्याची प्रक्रिया जेव्हढी खडतर आहे तितकाच श्रोत्यांपासून रसिकतेचा पर्यंतचा प्रवास खडतर आहे. रसिक तुम्हाला आता सहजासहजी मिळणार नाही. रसिकांनी खरे मायबाप होण्याची जबाबदारी घ्यावी असा अट्टाहास आमच्या पिढीचा तरी नाही.मी आजपर्य़त एकही गाणं रिमिक्स केले नाही तरी मी रसिकांची बाजू मांडतोय हे लक्षात घ्या. टिकून रहाण्याची धडपड ती सर्वांत अग्रगण्य आहे. त्यामुळेे छोट्या स्वरवाक्यांवर हूक लाईनचं तंत्र आलं.. एकच शब्द..एक ओळ पुन्हा पुन्हा म्हणायची..ते एका शब्दावर आलंय..उदाहरण म्हणून माऊली..माऊली..माऊली.. झिंग झिंग झिंगाट.. ढिपाली ढिपांग..परवर दिगार परवर दिगार.. हुक लाईनचं तंत्र अवलंबिणारी गाणी चालतात. कारण हिच गाणी सत्यनारायणाच्या मंडपात लागतात. हिच गाणी मोठया इव्हेंटमध्ये घेतात..सारेगमप मध्येही तिच गाणी लागतात.


 भावसंगीताची परंपरा खंडित होणे हे समाजालाही अपायकारक

मित्र दोन प्रकारचे असतात..एक खूप विनोद सांगतो, आवाज करतो..धमाल करतो..आणि दुसरा
मित्र असा लागतो..की ज्यांच्या ह्दयावर डोके ठेऊन .ये ह्दयीचे सांगावेसे वाटले पाहिजे..गाणी पण अशीच लागतात.. त्यामुळे भावगीताची परंपरा खंडीत न होणं हे फक्त संगीताला अपायकारक नाही आहे..ते समाजालापण अपायकारक आहे.

 ती गरज आहे..तुमच्या भाषेतली गाणी, तुमच्या आत्ताच्या परिस्थिताली, तुमच्या सामाजिक पर्यावरणातली गाणी तुमच्यापर्यत पोहोचणे ही जशी कलाकारांची गरज आहे तशी श्रोत्यांची गरज आहे..नाहीतर पुढची पिढी रूक्ष होत जाईल.



-सुभाष इनामदा, पुणे
- subhash inamdar, Pune
subhashinamdar@gmail.com
9552596276

Saturday, April 22, 2017

चंद्रशेखर महामुनी `कलादीप` पुरस्काराने सन्मानीत




चंद्रशेखर महामुनी या सत्तावीस वर्ष हिंदी चित्रपटातली रफी, मुकेश, किशोर, मन्नाडे यांच्या आवाजातली सदाबहार गीते सादर करून रसिकांना आपल्या देवानंद स्वरूपातल्या वेषभुषेतून सादर करणारा कलावंत..आज शनिवारी त्यांना साहित्यदिप प्रतिष्ठानचा पहिला कलादीप पुरस्कार ज्येष्ठ संगीत संगीत संयोजक आणि मेलडी मेकर्सचे संस्थापक सुरेंद्र अकोलकर यांच्या हस्ते देण्यात आला.

.या प्रसंगी जेष्ठ्य व्यंगचित्रकार आणि संगीताचे कान असलेले  मंगेश तेंडूलकर यांच्या प्रमुख उपस्थितीत हा पुरस्कार दिला गेला..तेव्हा पत्रकार संघाच्या छोट्या सभागृहात दाटीवाटीने एकत्र आलेल्या रसिकांनी टाळ्यांचा कडकडात करून महामुनी यांना आपला आगे बढो..असा शुभाशिर्वाद दिला..





आपल्यावर या पुरस्कारान अधिक जबाबदारी आली असून ती पार पडण्याचे बऴ मिळण्याची प्रार्थना रसिकांसमोर चंद्रशेखर महामुनी यांनी केली 

. तर अशा गाण्यात आपला आवाज ओळखून निष्ठेने काम करणारा हा कलावंत..असून त्याला शुभेच्छा दिल्या त्या सुरेंद्र अकोलकरांनी..आणि इतर गायकांच्या आवाजातली गाणी गाताना आपला आवाज जपत जाण्याचे आवाहन केले ते मंगेश तेंडूलकर यांनी..त्यांची गाणी आपण ऐकली आहेत..ते गातात सुंदर..मनासापून पण त्यांच्या आपला आवाज त्यांनी आता रसिकांसमोर वेगळ्या पद्धतीने साकार करावा आणि गाण्यात वेगळा टप्पा सादर करण्याची विनंती तेंडूलकरांनी केली..




गेली सात वर्षे साहित्यदिपने पंच्याऐंशी कार्यक्रम केले ते वाचकांच्या रसिकांच्या प्रतिसादाने..आज चंद्रशेखर महामुनी यांना हा पहिला पुरस्कार देताना..कवी, साहित्यिक आणि आता गाण्याच्या प्रांतात आपला ठसा उमटविणारे महामुनी यांना हा पुरस्कार देतान संस्थेला आनंद झाल्याचे आपल्या प्रास्ताविकार साहित्यदिप प्रतिष्ठानच्या अध्यक्षा ज्योत्स्ना चांदगुडे यांनी सांगितले.

प्रतिष्ठानचे उपाध्यक्ष कवी अनिल कांबळे यांनीही आपले मनोगत व्यक्त केले.. 


व्यासपिठावर धनंजय तडवळकर हेही उपस्थित होते..




चंद्रशेखर महामुनी यांची सदाबहार हिंदी गीतांची मैफील.. हम राही है प्यार के
 


पुरस्कार वितरणानंतर चंद्रशेखर महामुनी यांनी रेवा तिजारे यांच्या साथीने हिंदी चित्रपटसृष्टीतील्या


 


राजकपूर, शम्मीकपूर, राजेश खन्ना आणि देवानंद यांच्यावर चित्रित झालेल्या सदाबहार गीतांना आपल्या तेवढ्य़ाच कमावलेल्या आवाजात ध्वनीचित्रफितीच्या सहाय्याने रसिकांसमोर पेश करून ..


.ये दिल अभी अभी भरा नही ची पावती..रसिकांकडून मिळविली..महामुनी यांनी पडद्यावर ती गीणी दाखवून ..हुबेहुब तशीच गाणी आपल्या आवाजात त्या संगीताच्य़ा ध्वनीद्वारे गाऊन..सादर केली.




त्या गाण्यांची ती नक्कल नव्हती..तर तो अस्स्लपणाचा भासच होता..यातच महामुनी यांचे कसब स्पष्टपणे रेखांकित होते..




त्यांच्या या कार्यक्रमाची तेवढीच सुरेख निवेदनाची गोडी अनुभवायला मिळाली ती डॉ. अमित त्रिभूवन यांच्या शब्दामधून.





संपूच नये असा आनंद या गीतांनी दिला..प्रेक्षकांनीही तासभर हा सारा प्रेमाचा पिसारा अनुभवला..तो हम है राही प्यार के..च्या पेशकशीमधून.

तुम्हालाही निषादच्या या कार्यक्रमांना कधी जाता आले आणि चंद्रशेखर महामुनी यांची गाणी ऐकता आली..तर जरूर जा. तुमचा वेळ पुन्हा त्या गुजरा हुवा जमाना पुन्हा याद करता येईल.







-सुभाष इनामदार, पुणे
9552596276