Monday, December 3, 2018

मेहनत, ध्यास, निष्ठा कमी होत आहे- अशोक पत्की




स्वर ताल साधनाचा रौप्यमहोत्सव साजरा




असा कार्यक्रम  सहजासहजी हल्ली तरी  बघायला मिळत नाही. त्याच्यामागची मेहनत , ध्यास, निष्ठा हल्ली गायब झाल्यासारखे झाले आहे. कारण सगळे सहज उपलब्ध झाले आहे. रेडिमेड संगीत झाले आहे. पूर्वी एखादे गाणे करायला तीन चार दिवस असायचे. विचार असायचा. आता पाच दहा मिनिटात सगळे मिळते. आपण बनविल्याचा आनंद मावळत चाललाय. आज संजयजींची आणि मुलांची मेहनत दिसते. ती सोपेी नाही. संजयजी पंचवीस वर्षे सातत्याने मेहनत करताहेत. त्यांची वाटचाल अशीच चालत राहू देत हिच शुभेच्छा..




संगीतकार अशोक पत्की यांनी आपल्या भाषणात सर्वांचे भरभरून कौतूक केले आणि सर्वच कलावंताना आशीर्वाद दिले.




स्वर ताल साधनाच्या रौप्यमहोत्सवी कार्यक्रमाचे आयोजन पुण्याच्या टिळक स्मारक मंदिरात केले होते. पुण्याच्या महापौर मुक्ता टिळक यांनीही व्यासपीठावर संजय करंदीकर यांना शतकी वाटचालीच्या शुभकामना दिल्या.





यावेळी व्यासपीठावर प्रमोद मराठे, अशोक पत्की, संजय करंदीकर यांचे गुरू पं. विवेक जोशी, पं.शौनक अभिषेकी,डॉ. विकास कशाळकर, डॉ. चैतन्य कुंटे आणि स्वर ताल साधनाचे सर्वेसर्वा संजय करंदीकर दिसत होते.





यावेळी कै.माधवराव करंदीकर स्मृती ढोलकी साधक पुरस्कार `कृष्णा मुसळे `यांना  अशोक पत्की आणि संजय करंदीकर यांच्या मातोश्री मंदाकिनी हस्ते या वेळी प्रदान करण्यात आला.





लोकवाद्याचा अभ्यास करण्यासाठी संजय करंदीकर यांना केंद्र सरकारची शिष्यवृत्ती मिळाल्याचे गौरवाने सांगत डॉ. विकास कशाळकर यांनी  इतर तालवाद्याची भाषा तयार करण्याचे काम तुम्ही करा अशी सूचना योवेळी केली. ते काम झाले तर ही वाद्ये शिकण्याची भाषाही होइल आणि तरूण कलावंतांना यातून पदवी घेणे शक्य होईल.
यावेळी डॉ. चैतन्य कुंटे यांच्या हस्ते विद्यालयाच्या वेबसाईटचेही लोकप्रत्यार्पण करण्यात आले.




कार्यक्रमाच्या पूर्वार्धात विद्यार्थ्यांनी आपले वादन विविध वाद्यावरील आपली हुकमत सिद्ध केली.



यात शंख, पखवाज, तबला, संबळ, दिमडी, चौंडक, पंजाबी ढोल, कच्छी ढोल, चंडा, ताशा, टाळ, झांजा, चिपळ्या, घुंगरू खंजिरी, जेंबे, दर्बुका, काहोन, शेकर्स, सिंबल्स, एकतारी, तूणतूणे आदी वाद्यांची प्रात्यक्षिके सादर करून या उभरत्या तालवादकांनी रसिकांची दाद मिळविली.





ही विविध वाद्ये तयारीने वाजविणारे कलाकार उद्याचे भावी कलावंत म्हणून संगीत क्षेत्रात दिसले तर त्यात काहीच नवल नाही.यात रोहित जाधव, पवन अवचरे, नितिन सातव, विनित तिकोनकर, सचिन माईणकर, मुक्ता रास्ते-मालशे, प्रथमेश देवधर, गणेश बोज्जी, अोंकार घाटगे, मयुर जोशी, अवधूत काशिद, सौरभ बिर्जे, निनिद कांबळे,स्वराज वाघोले, अभिनव जोशी यांचा समोवेश होता.
ताल वाद्य कचेरीचा अतिशय विरळा अनुभव यावेळी घेता आला.

या सर्वकलावंताच्या कलेला सार्थ संगतकार दिप्ती कुलकर्णी ( होर्मोनियम)आणि विनायक पोवार ( सांथेसायझर) यांची लाभली. तर त्यात्या वाद्याचा वापर कोणत्या गाण्यात झाले ते दाखविण्यासाठी  अभिजित पंचभाई आणि चित्रा आपटे यांची विविध गीतातून उत्तम साथ लाभली.


कार्यक्रमात उत्तरार्धात पं. शौनक अभिषेकी यांचे बहारदार गायन रसिकांना तृप्त करून गेले.

या सर्व कार्यक्रमाचे अभ्यासू निवेदन मंगेश वाघमारे यांनी करून रसिकांची आणि पाहुण्याची वाहवा मिळविली. कार्यक्रमाची संहिता प्रविण जोशी यांनी लिहली होती..तर सर्व वाद्यांची एतिहासिक महती , परंपरा आणि त्याचा कसा वापर केला जातो याबाबात तपशिलवार मांडणी संजय करंदीकर यांनी केली होती.

आजपर्य़त कित्येक हजार विध्यार्थी या संस्थेमार्फत शिकुन बाहेर पडले. अनेक पुढेही घेत राहतील.
संजय करंदीकर यांची स्वर ताल साधना अशीच अव्याहत सुरु राहिल असा विश्वास वाटतो.






सुभाष इनामदार, पुणे
subhashinamdar@gmail.com




Tuesday, November 27, 2018

शब्द स्वरातून उमगलेले..रमाकांत परांजपे




सर्व लोकप्रिय गायक ,वादकाना आपल्या व्हायोलिन साथीने मनमुराद आनंद देणारे रमाकांत परांजपे यांनी आपल्या साथीने सनई, सरोद, दिलरूबा,बासरी, सारंगी यांचा भास कसा घडवला याचे प्रत्यक्ष दर्शन पुणेकर रसिकांना घडविले.

नोव्हेंबर २४ला 'मुक्तसंध्या'मध्ये जेष्ठ व्हायोलिन वादक रमाकांत परांजपे यांचे व्हायोलिन वादन आणि गप्पा मनसोक्त ऐकता आल्या.संवादक आहेत अरुण नुलकर
यांनी त्यांना बोलते केले..














चतुरंग प्रतिष्ठान आयोजित एक संध्याकाळ एक कलाकार मध्ये रमाकांत परांजपे यांनी आपण आजोबा नरहरबुवा पाटणकर यांच्याकडून संगीताचे बाळकडू घेतले. आरंभी तबला मग पेटी आणि शालेय वयातच व्हायोलिनकडे कसे आकर्षित झालो याची आठवणही त्यांनी सांगितली.

त्यांच्याच शब्दा नेमके सांगायचे म्हणजे..





आरंभी गोपल गायन समाजात गायन. पेटी वडीलांनी शिकविली. रामभाऊ आठवले यांचेकडे तबल्याचे धडे गिरविले. नूमवि शाळेत स्नेहसंमेलनात एका मुलाचे व्हायोलिन पाहिले. ते आवडले. म्हणून वडिलांकडे हट्ट केला . मला हे शिकायचे आहे. घरात धुळखात पडलेले दुरुस्त करून भास्करराव चिरमुले यांचेकडे सारेगमपासून शिकलो. संगीताची पार्श्वभूमि   तयार असल्याने ते शिकायला वेळ लागला नाही.





व्हायेलिनमध्ये सूर शोधावा लागतो..खरे तर ही तारेवरची कसरत आहे. सूऱ शोधावा वागतो.  कुठे बोट ठोवायचे ते कानानी ठरवायचे आसते. किंचित जरी इतर ठिकाणी बोट गेले की सूर बेसूर होतो. त्यासाठी कानही तयार लागतात.

हे वाद्य आपल्याकडे अतिप्राचिन काळीही होते. अगदी रावणाच्या काळातही त्याला रावणहत्ता म्हणत असत. भरताच्या नाट्यशास्त्रात याचा उल्लेख आहे. सारी तांत्रीक माहितीही ते इथे सविस्तरपणे देत होते. ते इतर देशात फिरत युरोपमध्ये गेले. आणि आजचा आकर्षक आकार युरोपमध्ये  तयार झाला.  हे वाद्य आकाराने छान. सुटसुटीत.त्यात आवाजाचे माधुर्य आहे. हे विश्ववाद्य आहे असे समजतात. जगात त्यांच्या संगीतात वेगवेगळ्या प्रकारे या वाद्याचा उपयोग केला जातो. या वाद्याविशयी मला माझे गुरुजी शंकरराव बिनिवाले यांनी सारे काही शिकविले. ते इटलीला जावून पाश्चात्य संगीत शिकून आलेले होते.



कुठल्याही कार्यक्रात रंमाकांत परांजपे यांचा सूर योग्य समजला जातो. त्यांचा होकार मिळाल्यवरच इतर वादक त्याचे अनुकरण करतात. अरूण नूलकर यांनी परांजपे यांचेबाबत आपली टिपणी केली.

यावेळी परांजपे यांच्या स्वरलिपीचेही वेगळेपण रसिकांना उमगले.आणि व्हायोलिनवरच्या त्यांच्या अभ्यासाविषयीही शब्दातून आणि स्वरातून काही ऐकता आले.




केवळ गाणेच नाही तर गाण्यातली जोडाक्षरेही व्हायोलिनमधून आपण  हुबेहुब काढायचा कसा प्रयत्न कसा करतो ते पराधीन आहे जगती पूत्र मानवाचा हे गीतरामायणातले गाणे वाजवून रसिकांना त्यांनी दाखवून दिले.


गेली ५८ वर्षे ते व्हायोलिन वादनाच्या क्षेत्रात आपला ठसा उमटवून आहेत. आपण कसे घडलो..या वादनात कसा अभ्यास केला. याविषयी ते मनमोकळे बोलले. अरूण नूलकर यांनी प्रश्न विचारून त्यांच्या कलेचे यथोचित दर्शन घडविले.



यावेळी धाकटे बंधू विवेक परांजपे आणि मुलगा केदार परांजपे हेही खास हजर होते.
केदारने तर त्यांना काही गाण्यांसाठी मदत ही केली होती.

शब्द आणि स्वर यातून रंगलेली ही मुलाखत कायम लक्षात राहील. नेहमी वाद्यातून बोलणाऱ्या कलावंताला बोलते केले याबद्दल चतुरंग परिवाराचे आभार मानावे लागतील. 

शब्द स्वरातून उमगलेले..रमाकांत परांजपे
एक झलक या लिंकमध्ये ऐका







-सुभाष इनामदार, पुणे
Subhashinamdar@gmail. com

Sunday, September 9, 2018

आपकी याद आती रही..



संगीतकार जयदेव यांच्या कारकीर्दीला शोभेल असेच...

 
संगीतकार जयदेव यांच्या जन्मशताब्दीचे निमित्ताने महिनाभर त्यांच्या चित्रपट संगीताचा अभ्यास करून ..त्या गाण्यांतील राग, उच्चारण आणि गाण्यांमधल्या जागा समजून घेऊन पुण्याच्या संगीत क्षेत्रात आपले नाव कोरलेल्या अपर्णा संत, प्रज्ञा देशपांडे आणि अनुराधा कुबेर या गायिकांनी शनिवारी पुण्यात सादर करून एक अप्रतिम कार्यक्रम रसिकांना अर्पण केला...

 

 

हिंदी चित्रपटसृष्टीत तीन वेळा रेश्मा आौर शेरा, गमन आणि अनकही या चित्रपटासाठी उत्कृष्ट संगीतकार म्हणून राष्टीय स्तरावर पुरस्कार मिळालेले जयदेवजी यांच्या लोकप्रिय आणि काहीश्या नवीन रचना घेऊन त्यांच्या संगीतातील वैविध्य़ टिपणारा एक वेगळा आणि दर्जेदार कार्यक्रम सादर झाला.




यात प्रभु तेरो नाम पासून, रात भी है कुछ भिगी भिगी..ये दिल और उनकी, तुम्हे देखती हॅूँ..तुम्हे हो न हो..तू चंदा मै चांदनी, आपकी याद आणि शेवटी माता सरस्वती शारदे..पर्यंत..गाणी तिन गायिकांनी आपल्या तरल आणि भावपूर्णरित्या उत्तम संगीताच्या साथीने सादर करून दर्दी रसिकांच्या समोर कुशलतेने मांडली.


कुणी कोणची गाणी म्हटली ते मी महत्वाचे मानत नाही..अपर्णा संत, अनुराधा कुबेर आणि प्रज्ञा देशपांडे आपापल्या परिने उत्तम संगीत गुरू आहेत..पण या तिघिंनी एकत्र येऊन असा आगळा कार्यक्रम करण्याचे धाडस दाखविले , तेही उत्तमरित्या..हे खूप महत्वाचे आणि माझ्या दृष्टीने अधिक मोेलाचे.
प्रत्येकीचा पोत वेगळा पण या कार्यक्रमातून त्यांचा आवाज एक होऊन तो स्वर जयदेवजींच्या गाण्याशी तादात्म्य पावत पसिकांपर्यत पोहोचला हे मोलाचे.






संगीतकार जयदेव यांच्या जीवनप्रवासातील चढउताराचे प्रसंग सांगत सांगत दिलेली सांगेतिक मेजवानी फारच लज्जतदार अनुभवता आली. त्यांच्यावर सरस्वती प्रसन्न होती..पण लक्ष्मी रुसल्याचेही समजले..पण जी गाणी त्यांनी दिली त्यातून त्यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीला किती उत्तम संगीताचा नजराणा बहाल केला ते यातून उमजले. 




डाॅ.मानसी अरकडी यांचे यथायोग्य , समर्पक निवेदन यातून जयदेवजी समजायला आणि त्यांच्या संगीतातील महानता समजू आली..




विवेक परांजपे, केदार परांजपे या दोघांची सिंथेसायझरच्या संगतीने गाण्यांना दिलेली संगत.  




प्रसन्न बाम यांची हार्मोनियमची साथ, राजेंद्र हसबनीस तबला संगत आणि ऋतुराज कोरे यांचे ढोलक आणि रिदम मशीनवरचे प्रभुत्व सारेच कार्यक्रमाला पोषक असेच होते.





त्यांना या क्षेत्राने थोडे हात आकसूनच दिले.. अखेरपर्यंत पेईंगगेस्ट म्हणून ते एकटेच राहिले.. पण आपली उत्तम गाणी रसिकांच्या चरणी देऊन ते कायम मनात भरून राहिले..
असा कार्यक्रम देऊन रसिकांच्या मनावर त्यांची कारकीर्द कायम कोरली गेली.









सुभाष इनामदार, पुणे


subhashinamdar@gmil.com