नट हाच नाटकाला संजीवनी देतोः पणशीकर

"मराठी नाटक - नाटककार ः काळ आणि कर्तृत्व' या त्रिखंडात्मक ग्रंथांच्या प्रकाशन समारंभात प्रभाकर पणशीकरांनी हे विधान केले.

या कार्यक्रमाची ही ध्वनिचित्रफित.

पणशीकर म्हणाले, ""नट हाच नाटकाला संजीवनी देत असतो. नाटककाराचे शब्द नट रक्तात मिसळून घेत असतो. नटाचा आपल्या भूमिकेविषयीचा विचार काय आहे, ती भूमिका त्याला कशी सापडली, त्यालाच का मिळाली, या अनुभवांचे लेखन नटाने केले पाहिजे. नाटक म्हणजे शेवटी माणूस वाचणे असते. मानवी संबंध, विचार, विकार यांचे संबंध नाटकांतून प्रकट होत असतात.
मनोगतात डॉ. देशपांडे म्हणाले, सुमारे ४०० नाटके आणि चार हजार प्रयोग पाहून नाटकाचे साहित्य आणि प्रयोग म्हणून मूल्य काय, याची चिकित्सा करण्याचा प्रयत्न या लेखनातून केला आहे.'' माझे हे लेखन म्हणजे नाट्यवाङ्‌मयाचा इतिहास नाही, असेही त्यांनी सांगितले.
""नाटकांकडे केवळ मनोरंजन करणारे म्हणून न पाहता त्याचा साहित्यिक दृष्टिकोनातून अभ्यास झाला पाहिजे. गेल्या काही वर्षांत नाटकांविषयी जे लिहिले जाते त्याला मी "समीक्षा' म्हणणार नाही. नाटकावर नटांनी, दिग्दर्शकांनी लिहिले पाहिजे आणि तसा प्रयत्न मी एक नट म्हणून सुरू केला आहे. देशपांडे यांनी आता अन्य भारतीय भाषांतील नाटकांचाही अभ्यास करून लेखक करावे, अशी अपेक्षा विक्रम गोखले यांनी व्यक्त केली.

कवितेला चित्रपटात साकारणारा - "मनातल्या मनात'

यशवंत चौगुले यांनी तयार केलेल्या "मनातल्या मनात' या चित्रपटात मराठी कवितेंला उत्तम शब्द-चित्रातून साकारले.
हेमांगी कवीने गिरीश ओक यांच्यासोबत केलेली भूमिका हाही या चित्रपटाचा जमेचा भाग.


निर्माता आणि हेमांगी कवी यांच्याशी केलेला हा संवाद.

हा चित्रपट शुक्रवारी पुण्यात प्रदर्शित झाला.

वाहतुकीला शिस्त लावायला उतरले छोटे रक्षक

सकाळी साडेनऊची वेळ. आठ ते बारा वर्षांची मुले सिग्नल असूनही न थांबणाऱ्या वाहनचालकांना शिस्त लावण्यासाठी गेले पंधरा दिवस प्रयत्न करत आहेत. सिंहगड रस्त्यावरच्या बिग बझार चौकात हे दृश्‍य सकाळी आठ ते साडेदहा आणि संध्याकाळी सहा ते आठ या वेळांत दिसते.

याची व्हिडीओ पाहण्यासाठी इथे क्‍लिक करा.

पुण्यात अनेक ठिकाणी सिग्नल सुरू असतात. पण पोलिसमामा नसल्याने ते सर्रास तोडले जातात. आदित्य नाकोडा, सरिता नगरी, सरिता वैभव या परिसरातल्या काही ज्येष्ठांनी वाहतुकीला शिस्त लावायला सुरवात केली. पुढे काकांना मदत म्हणून लहान मुले, काही दादा पुढे आले.
गेल्या महिनाभरापासून सकाळ-संध्याकाळ सिग्नल पाळण्याचे आवाहन हे वाहतूक रक्षक करीत आहेत. जे नियम तोडतात त्यांच्या गाडीचे क्रमांक घेतले जातात. ते वाहतूक शाखेला दिले जाणार आहेत. त्यांच्यावर रीतसर कारवाई व्हावी अशी, अपेक्षा आहे. या चौकात आठवड्यातून तीन दिवस तरी वाहतूक पोलिस असावा, अशी या परिसरातल्या नागरिकांची अपेक्षा आहे.
स्वयंस्फूर्तीने वाहतुकीला शिस्त लावण्याचा हा उपक्रम वाहनचालकांनी "सिग्नल' पाहून तरी थांबावे असा संदेश देतो. बरेच जण या मुलांच्या शिट्ट्यांना चांगला प्रतिसाद देऊन थांबतात. मात्र काही न जुमानता सटकतात. या चौकात जरी वाहनचालकांनी सिग्नल पाळले तरी आमचा हा वेळ सार्थकी लागेल, असेच या मुलांना वाटते. अशा चौका-चौकांत उभारलेल्या सिग्नलचा मान राखून वाहनचालक वाहतुकीचे नियम पाळतील, अशी आशा आहे.
वाहनांची संख्या आणि वाहतूक पोलिसांचे बळ हे प्रमाण व्यस्त आहे. सिंहगड रस्त्यावर दहा सिग्नल आहेत आणि वाहतूक पोलिस आहेत अवघे चार. आपापल्या परिसरातल्या चौकात स्वयंस्फूर्त कार्यकर्त्यांनी जर असा उपक्रम हाती घेतला, तर नक्कीच वाहतुकीला शिस्त लागेल. वेगावर नियंत्रण येईल आणि अपघात कमी होतील.

लोकनृत्यांच्या शोभायात्रेने पुणेकर भारावले

अखिल भारतीय सांस्कृतिक संघाच्या अकरा दिवसांच्या महोत्सवाचे देखणे रूप आज पुणेकरांना अनुभवता आले. पंधरा राज्यांतील पथके आज मोठ्या मिरवणुकीने टिळक स्मारक मंदिरापासून निघून गणेश कला-क्रीडा केंद्रात दाखल झाली.

व्हिडिओ पाहण्यासाठी इथे क्‍लिक करा.

विविध भाषांचे सुमारे सहाशे कलावंत वाजतगाजत टिळक रस्त्यावरून निघाले ते पाहणेही नयनरम्य होते. पुणेकरांची वाहनेही मग काही काळ थांबली.

झारखंड, आसाम, गुजरात, छत्तीसगड, चेन्नई, पश्‍चिम बंगाल, राजस्थान, ओरिसा आणि महाराष्ट्रातले क लावंत आपल्या पारंपरिक वेशभूषेत नाचत-गात पुणेकरांचे लक्ष वेधून घेत होते.

गेले काही दिवस पुण्यात विविध राज्यांच्या १५०० संघाचे ४५०० कलावंत बालगंधर्व रंगमंदिर, केसरी वाडा, टिळक स्मारक मंदिर आणि गणेश कला-क्रीडा केंद्रात भारतीय पारंपरिक संगीताची, नृत्याची आणि नाटकांची झलक दाखवत आहेत.
आज भव्य मिरवणुकीने गेलेल्या संघांनी गणेश कला-क्रीडा केंद्रात आपापल्या राज्यातल्या लोकसंगीताची झलक दाखविली.

सरकारी मदतीशिवाय उभे आहे "आपलं घर'

समाजातल्या आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल वृद्धांना आणि निराधार गरजू मुलांना एकत्रित छत्र देणाऱ्या "आपलं घर'च्या डोणजे येथील नवीन पुनर्वसन प्रकल्पाचे नुकतेच उद्‌घाटन झाले.३० मुले आणि १० वृद्धांना आधार देणाऱ्या या प्रकल्पाचे उद्‌घाटन दिलीप प्रभावळकर यांच्या हस्ते झाले.

या प्रकल्पाची व्हिडीओ पाहण्यासाठी इथे क्‍लिक करा.

सिंहगडाच्या पायथ्याशी असलेल्या डोणजे येथील गोळेवाडीतल्या ४४ गुंठ्यांत हा पसारा उभा राहिला आहे तो स्व. वैभव फळणीकर मेमोरियल फौंडेशनचे संचालक विजय फळणीकर यांच्या मार्गदर्शनातून. कुठल्याही सरकारी मदतीशिवाय समाजातल्या देणगीदारांच्या भक्कम पायावर ही वास्तू उभी राहिली आहे. वारजे परिसरात मुलांचे "आपलं घर' यापूर्वीच सुरू झाले आहे. आता हा या फौंडेशनचा दुसरा प्रकल्प. येथे पैसे असूनही निराधार असलेल्या वृद्धांसाठी स्वतंत्र अशा छोट्या खोल्या उभ्या केल्या गेल्या आहेत. त्या देणगीदारांच्या मदतीवर साकारण्यात आल्या आहेत. आम्हाला समाजासाठी काही करायचे आहे, पण निःस्वार्थीपणाने काम करणाऱ्या संस्था आज नाहीत, असा शेरा मारून काही देणगीदारांनी फळणीकरांच्या या कार्याला मदतीचा हात दिल्याची भावना व्यक्त केली.
निराधार वृद्धांना केवळ पाचशे, तर आधार हवा असलेल्यांकडून तीन हजार रुपये घेऊन त्यांची येथे सोय केली जाणार असल्याची माहिती संस्थेचे सचिव शरद फडणीस यांनी दिली. समाजात आज आशा वृद्धाश्रमांची गरज वाढत असल्याचे विजय फळणीकर सांगतात.

दशरथ पुजारी यांच्या स्मरणार्थ पुण्यात स्वरांजली अर्पण

ज्येष्ठ संगीतकार दशरथ पुजारी यांचे स्मरण त्यांना स्वरांजली वाहून पुण्यात केले गेले.

"स्वरानंद'ने ही स्मरणांजली आयोजित केली होती.

कार्यक्रमाचा व्हिडीओ पाहण्यासाठी इथे क्‍लिक करा.
त्यांचे सुपुत्र उदय पुजारी यांनी वडिलांच्या काही आठवणी सांगितल्या आणि गाणी सादर केली.

ज्येष्ठ संगीतकार प्रभाकर जोग यांनी दशरथ पुजारी यांच्या साधेपणाची काही उदाहरणे दिली.

अपर्णा संत, मधुरा दातार, प्रमोद रानडे यांनी दशरथ पुजारी यांनी संगीतबद्ध केलेल्या काही रचना सादर केल्या.
कोथरूडच्या यशवंतराव चव्हाण नाट्यगृहातल्या कार्यक्रमाला संगीत क्षेत्रातल्या मान्यवरांची
आणि संगीत रसिकांची खास करून उपस्थिती होती.

गोजिरवाण्या घरात'"आनंद अभ्यंकर हरपला

ज्या गरवारे महाविद्यालयाच्या सभागृहात आनंद अभ्यंकर याने पुण्यात रंगमंचावर पहिले पाऊल पडले, त्याच सभागृहाचे रूपांतर या प्रवासामुळे "गोजिरवाण्या घरात' झाले होते.

आनंद अभ्यंकर यांच्या कला कारकिर्दीला पंचवीस वर्षे पूर्ण होत असल्याचे औचित्य साधून "मित्रमंडळीं'तर्फे "आनंदरंग' हा कौतुक सोहळा शनिवारी आयोजित करण्यात आला होता.

कौतुकाने आनंद हरखून तर गेलाच पण पुणेकरांच्या स्मरणात राहिलेली ही संध्याकाळ होती. समीरण वाळवेकर यांनी त्याची मुलाखत घेतली. झी मराठीच्या नितीन वैद्य यांच्या हस्ते आनंद अभ्यंकरांचा सत्कार केला गेला.

त्या सोहळ्यची ध्वनिचित्रफित इथे पाहता येईल..

नरेंद्र टोळे यांचा नाणे खजिना पुणेकरांसाठी रिता

चाळीस वर्षांपासून छंद म्हणून गोळा केलेली विविध नाणी, नोटा पुण्याच्या कर्वेनगर भागातल्या नटराज सभागृहात पाहण्यासाठी गर्दी केली जात आहे. लहानपणी भावाने दिलेल्या एका दुर्मीळ नाण्याची भुरळ पडून हा छंद नरेंद्र टोळे यांना जडला . भारतातली १९६४ पासूनची सर्व नाणी त्यांच्या संग्रहात पाहता येतात.

त्या नाण्यांची ओळख पटवणारी ध्वनीचित्रफित पहाण्यासाठी इथे क्‍लिक करा.

भारताबाहेरच्या १७४ देशातल्या चलनी नोटा, कांही नाण्यांचे नमुने त्यांच्या या प्रदर्शनाचे आकर्षण ठरत आहे.
देशाला मिळालेल्या स्वातंत्र्याची अणि या घटनेला पन्नास वर्ष झाल्याची तारीख असलेल्या पन्नास रूपायांच्या नोटेसह अनेक फॅन्सी नोटा प्रदर्शनात आहेत.
वेगवेगळ्या देशांची ओळख, धर्म, झेंडा अणि लोकसंख्येची माहिती असलेल्या नोटा आकर्षण ठरतात.
स्वामी विवेकानंदापासून अनेक भारतातल्या लोकप्रिय व्यक्तिंच्या जन्मतारखांच्या नोटांचे कलेक्‍शन सध्या ते जमवताहेत.
आत्तापर्यंत २२०० नोटा जमा झाल्यात. कांही काळानंतर तोही नव्या प्रदर्शनाचा विषय असेल असे नरेंद्र टोळे यांच्याशी बोलताना समजले

नाटक ही गंभीरपणे करण्याची गोष्ट आहे-डॉ.लागू

केवळ करमणूक हा नाटकाचा उद्देश नाही. ती एक गंभीर बाब आहे. माणसातल्या सुप्त संवेदनांना जाग आणणारी ही कला आहे. थिल्लरपणे करण्याची ही गोष्ट नाही. कालिदासाने म्हटल्याप्रमाणे शब्द आणि स्वरांनी करायचा तो यज्ञ आहे. आज तेवढ्या गांर्भीयाने या कलेकडे पाहिले जात नाही . अशी विविध मते डॉ. श्रीराम लागू यांनी सकाळ ने प्रकाशित केलेल्या नाट्यरंग आणि स्वरविहार या दोन त्रैमासिकाचे प्रकाशन करताना काढले. आपण आज शारीरीक दृष्टया नाटक करू शकत नसलो तरी नाटक हा आपल्या जिवनाचा आमिभाज्य भाग आसल्याचे सांगत " मी नाटके पहातो. त्याविषयीच्या चर्चा करतो. कलावंताशी-दिग्दर्शकांशी बोलतो रंगभूमीवर काय चालले आहे याची मला जाणीव आहे." असे डॉ. सांगतात.


हे संपूर्ण भाषणच तुम्ही इथे पाहू-ऐकू शकता.

फिरोज दस्तूर कलाकार म्हणून श्रेष्ठच पण माणूसही......

किराणा घराण्याचे ज्येष्ठ गायक आणि एके काळचे चित्रपट कलावंत पं.फिरोज दस्तूर यांना श्रध्दांजली वाहताना त्यांच्या कलाकार म्हणून असलेल्या मोठेपणाच्या आठवणी सांगण्यात आल्या. पण त्याहीपेक्षा एक माणूस म्हणून त्यांचे मोठेपण प्रत्येकाच्या बोलण्यातून प्रकट होत होते.

कार्यक्रमाची व्हिडीओ पाहण्यासाठी येथे क्‍लिक करा
आर्य संगीत प्रसारक मंडळातर्फे पुण्यात त्यांच्या स्मृतीला आभिवादन केले गेले. त्यांचे पुतणे रूस्तुम दस्तूर हे अमेरिकेतून या कार्यक्रमाला हजर होते.त्यांनी त्यांच्या प्रतिमेला पुष्पहार अर्पण केला. पं.भिमसेन जोशी तब्येत बरी नसल्याने हजर राहू शकले नाहीत. पण त्यांचे सुपूत्र श्रीनिवास जोशी यांनी शव्दात अणि गायनाद्वारे किराणा घराण्याच्या श्रेष्ठ गायकाला विनम्रपणे आदरांजली वाहिली.
त्यांचे शिष्य गिरीश संझगिरी आणि श्रीकांत देशपांडे यांनी स्वराने त्यांच्या गायनकलेला अभिवादन केले.
त्यांच्या नावे मुंबई विद्यापिठात स्वतंत्र चेअर निर्माण करून त्यांची स्मृती कायम रहावी यासाठी प्रयत्न करण्याचे आवाहन ज्येंष्ठ पत्रकार आणि संगीताचे जाणकार रामभाऊ जोशी यांनी केले, उस्मान खान, डॉ.सतीश कौशिक, नाथ नेरळकर, सत्यशिल देशपांडे यांनी आपल्या भाषणात दस्तुरांच्या आठवणीतून आणि गुरू म्हणून केलेल्या कार्याची महती वर्णन केली